Người hâm mộ Houston Rockets ngóng trông mòn mỏi, cuối cùng cũng chờ được hậu vệ dẫn bóng tầm cỡ vô địch Fred VanVleet trở lại. Trong trận tái xuất ở loạt trận tiền mùa giải tại Trung Quốc, anh thi đấu xuất sắc, chỉ ra sân 24 phút đã có số liệu hiệu quả 17 điểm, 7 kiến tạo. Durant, Amen và Sengun đều không nhịn được mà cảm thán: "Trở lại rồi, trở lại rồi, đại sư huynh thật sự trở lại rồi."

Thậm chí nhiều cổ động viên lạc quan cho rằng sự trở lại của VanVleet sẽ trực tiếp giúp Rockets bay lên đỉnh cao, nhưng sự thật có đúng như vậy không? Hôm nay trong chuyên mục đánh giá cầu thủ, tôi sẽ phân tích qua số liệu.

Kỳ nghỉ hè 2025, khi VanVleet gia hạn với Houston Rockets bản hợp đồng 2 năm trị giá 50 triệu USD, từng xuất hiện nhiều tiếng nói nghi ngờ, một bộ phận cổ động viên cho rằng VanVleet 31 tuổi đã không còn xứng với mức giá đó. Nhưng khi anh nghỉ hết mùa và đội bóng thi đấu không tốt, người hâm mộ lại lập tức nhớ anh vô cùng. Anh giống như chiếc điều khiển điều hòa, cần thì cầm lấy, trông bình thường chẳng có gì đặc biệt, nhưng khi không có nó thì phải chịu cảnh nóng lạnh mất kiểm soát.

Khi VanVleet nghỉ hết mùa từ đầu mùa trước, ban huấn luyện Houston Rockets không tìm kiếm hậu vệ dẫn bóng trên thị trường tự do để bổ sung, mà thuận thế giao cho Amen Thompson đảm nhận vai trò hậu vệ dẫn bóng, đồng thời để tân binh chọn thứ ba Sheppard làm hậu vệ dẫn bóng dự bị để có thêm cơ hội rèn luyện, cộng thêm khả năng tổ chức, phối hợp của trung phong kiểu "tháp chỉ huy" Sengun, giúp cả trụ cột lẫn tân binh đều có cơ hội phát triển.

Cuối cùng, số liệu tổ chức mà bộ ba này mang lại là:

Sengun trung bình nhận bóng 68,1 lần mỗi trận, xếp thứ 1 trong nội bộ Rockets, thời gian cầm bóng trung bình 4,1 phút, trung bình chuyền bóng 47,8 lần, chuyển hóa thành 6,2 kiến tạo, tỷ lệ chuyền bóng thành kiến tạo 12,9% thuộc mức đạt yêu cầu, nhưng tỷ lệ kiến tạo/mất bóng (6,3 kiến tạo, 3,2 mất bóng) là 1,93, thuộc mức không đạt.

Amen trung bình nhận bóng 66,3 lần mỗi trận, xếp thứ 2 trong nội bộ Rockets, thời gian cầm bóng trung bình 6,1 phút, trung bình chuyền bóng 52,6 lần, chuyển hóa thành 5,3 kiến tạo, tỷ lệ chuyền bóng thành kiến tạo 10,1% thuộc mức không đạt, tỷ lệ kiến tạo/mất bóng (5,3 kiến tạo, 2,4 mất bóng) là 2,2, thuộc mức đạt.

Sheppard trung bình nhận bóng 48,8 lần mỗi trận, xếp thứ 4 trong nội bộ Rockets, thời gian cầm bóng trung bình 4,1 phút, trung bình chuyền bóng 38,6 lần, chuyển hóa thành 3,4 kiến tạo, tỷ lệ chuyền bóng thành kiến tạo 8,7% thuộc mức không đạt, tỷ lệ kiến tạo/mất bóng (3,4 kiến tạo, 1,5 mất bóng) là 2,2, thuộc mức đạt.

Qua bộ số liệu này có thể thấy, khả năng tổ chức của Sengun mạnh nhất nhưng mất bóng khá nhiều, còn khả năng tổ chức của Amen và Sheppard đều còn non nớt, chỉ ở mức tạm đạt. Khả năng tổ chức này đủ dùng ở mùa giải thường, bởi khi thiếu VanVleet, Houston Rockets vẫn đạt thành tích 52 thắng 30 thua, giống như mùa trước. Số kiến tạo trung bình mỗi trận ở mùa giải thường của họ thậm chí tăng từ 23,3 lần, xếp thứ 3 từ dưới lên toàn giải ở mùa 24-25, lên 25,4 lần, xếp thứ 21 toàn giải; nhìn tổng thể, khả năng kiến tạo dường như còn được cải thiện.

Nhưng đến giai đoạn playoff với cường độ cao hơn, điểm yếu tổ chức của Rockets bắt đầu bị phơi bày hoàn toàn. Dưới lối phòng ngự áp sát của Los Angeles Lakers, số kiến tạo trung bình của Rockets giảm xuống còn 20,8 lần, thấp thứ hai trong 16 đội dự playoff, chỉ cao hơn mức 19,9 lần của Magic. Nói đơn giản, lối tấn công vốn đã không trôi chảy của Rockets bị Lakers chia cắt hoàn toàn, họ chỉ có thể buộc phải chọn lối đánh một đấu một cực kỳ kém hiệu quả, cuối cùng bị Lakers, đội đã mất trụ cột Doncic, loại với tỷ số 4-2.

Vậy khả năng tổ chức của VanVleet ở mức nào? Tôi đưa ra số liệu của anh ở mùa 2024-25.

Mùa đó, anh trung bình nhận bóng 69,1 lần mỗi trận, xếp thứ 1 trong nội bộ Rockets, thời gian cầm bóng trung bình 7,9 phút, trung bình chuyền bóng 58,2 lần, chuyển hóa thành 5,6 kiến tạo, tỷ lệ chuyền bóng thành kiến tạo 9,5% thuộc mức không đạt, tỷ lệ kiến tạo/mất bóng (5,6 kiến tạo, 2,3 mất bóng) là 2,4, thuộc mức đạt.

Qua bộ số liệu này có thể thấy, khả năng tổ chức kiến tạo của VanVleet thực ra cũng chỉ ở mức trung bình. So với ba người tổ chức khác của Rockets, ưu điểm lớn nhất của anh là tương đối ổn định. Bị hạn chế bởi chiều cao và thể hình, anh có thể không có những pha kiến tạo tinh tế nổi bật, nhưng lại có thể thực thi hiệu quả sắp xếp chiến thuật của HLV trưởng, đồng thời rất ít mắc lỗi.

Chính vì khả năng tổ chức tổng thể của đội không đủ, nên ở mùa giải thường 24-25, đội chỉ có trung bình 23,3 kiến tạo mỗi trận, xếp thứ 3 từ dưới lên toàn giải.

Hơn nữa phải đặc biệt nhấn mạnh một điểm: bị giới hạn bởi bất lợi lớn về chiều cao và thể hình, VanVleet cũng sẽ gặp hạn chế lớn trên sân khấu playoff cấp độ cao hơn. Lấy số liệu loạt trận kéo dài đến game 7 với Golden State Warriors ở mùa 24-25 làm ví dụ.

Trong 7 trận, số lần nhận bóng trung bình của anh tăng lên 74,4 lần so với mùa giải thường, thời gian cầm bóng trung bình tăng lên 9,9 phút, trung bình chuyền bóng 58,9 lần, nhưng số kiến tạo chuyển hóa giảm xuống 4,4 lần, tỷ lệ chuyền bóng thành kiến tạo giảm xuống 7,5%, thuộc mức tệ, tỷ lệ kiến tạo/mất bóng (4,4 kiến tạo, 1,9 mất bóng) là 2,3, thuộc mức đạt.

So sánh với số liệu mùa giải thường ở trên có thể thấy, trong loạt trận gặp Warriors, VanVleet nhận bóng nhiều hơn và cầm bóng lâu hơn, nhưng số lần tạo ra kiến tạo lại giảm, điều này cho thấy hiệu quả tổ chức của anh đã giảm dưới sự phòng ngự nhắm vào của đối thủ.

Và nói một tình huống còn đau lòng hơn: trong loạt trận này, cầu thủ chủ yếu được Warriors cử ra kèm anh không phải những "mãnh tướng phòng ngự" như Gary Payton II hay Butler, mà là Podziemski (kèm 26 phút 36 giây), Hield (12 phút 33 giây) và Curry (12 phút 16 giây). Trong ba người này, khả năng phòng ngự của Podziemski chỉ ở mức trung bình của giải, còn khả năng phòng ngự của Hield và Curry đều thuộc nhóm cuối giải. Dưới sự đeo bám của ba người này, khả năng tổ chức của VanVleet đã giảm mạnh, vậy nếu gặp phải cường độ phòng ngự cấp độ Thunder hay Spurs, hậu quả có thể hình dung được.

Vì vậy, tổng hợp các số liệu trên, tôi cho rằng dù Rockets đón VanVleet trở lại, đội có thêm một điểm cầm bóng tổ chức, nhưng khả năng tổ chức yếu ớt sẽ không có thay đổi về chất, đặc biệt là ở giai đoạn playoff, họ vẫn không có một điểm khởi xướng tấn công đáng tin cậy.

Nói xong về tổ chức, giờ nói đến khía cạnh thứ hai là khả năng ghi điểm. Số điểm trung bình của VanVleet mấy năm nay giảm dần qua từng năm, từ 20,3 điểm mỗi trận ở mùa 21-22 khi anh được chọn vào All-Star giảm xuống còn 14,1 điểm ở mùa 24-25.

Hiệu suất các kỹ năng ghi điểm cụ thể của anh ở mùa 24-25 là:

Ném ba điểm sau khi bắt bóng: 219 lần, trúng 83 quả, tỷ lệ 38%, thuộc mức xuất sắc.

Ném ba điểm khi tự cầm bóng: 239 lần, trúng 75 quả, tỷ lệ 31,4%, thuộc mức không đạt.

Ném tầm trung khi tự cầm bóng: 138 lần, trúng 58 quả, tỷ lệ 42%, thuộc mức không đạt.

Trung bình đột phá khi cầm bóng 11,6 lần mỗi trận, tổng cộng đột phá dứt điểm gần rổ 198 lần, trúng 89 quả, tỷ lệ 45%, thuộc mức tệ.

Qua bộ số liệu này có thể thấy, khả năng ghi điểm khi cầm bóng của VanVleet đã sa sút rất nghiêm trọng, thứ duy nhất anh có thể mang ra là ném ba điểm đón bóng. Tất nhiên đây cũng là sự trợ giúp mà Rockets cần nhất: ba điểm của Sengun không ổn định, còn Amen hoàn toàn không có khả năng ném ba điểm nên không thể kéo giãn không gian, vì vậy khi hai người họ cầm bóng khởi xướng tấn công, điều cần nhất là một điểm hỏa lực đón bóng ở vòng ngoài, và VanVleet chắc chắn có thể làm tốt nhiệm vụ này.

Về phòng ngự, bị hạn chế bởi chiều cao và thể hình, VanVleet luôn ở nhóm phòng ngự kém nhất giải, đây là bất lợi bẩm sinh không thể thay đổi. Cuối cùng, xét tổng thể mọi số liệu, sự trở lại của VanVleet sẽ giúp Rockets có thêm một điểm chi phối bóng tương đối ổn định và tăng cường hỏa lực đón bóng vòng ngoài, nhưng khả năng tổ chức tương đối bình thường và khả năng ghi điểm đã suy giảm khiến anh không thể trở thành "nhiên liệu" then chốt giúp Rockets cất cánh.

Một quả tên lửa phóng thành công cần mọi khâu đều không được sai sót. Với cấu hình đội hình hiện tại của Rockets, muốn vươn lên đỉnh cao vẫn cần Sengun, Amen, Sheppard và Jabari Smith Jr. bù đắp điểm yếu và tiến bộ hơn nữa, đồng thời VanVleet và Durant phát huy vai trò "cây kim định hải" của cựu binh, băng ghế dự bị tích cực cung cấp năng lượng công thủ. Khi tất cả mọi người phối hợp hoàn hảo, Rockets mới có thể bay vút lên trời cao!