Thiệu Giai Nhất phải chịu trách nhiệm về cách dựng đội tuyển và về việc tập kỹ chiến thuật, nhưng không thể gánh cái hệ sinh thái của cả nền bóng đá Trung Quốc.

Tác giả: Ngũ Lý Xuyên

Ảnh bìa: Tuchong Creative

Tối ngày 6 tháng 10 theo giờ Bắc Kinh, tại Giải mời bóng đá quốc tế Trùng Khánh của Đội Trung Quốc thuộc CFA năm 2026, đội tuyển thua Tajikistan 0-1.

Ba trận trước đó, đội tuyển chỉ thắng 3-0 trước Maldives, đội yếu bậc nhất châu Á. Gặp New Zealand thì thua 0-3, gặp Palestine thua 0-5. Lịch sử đối đầu, đội tuyển chưa từng thua Palestine, cũng nhiều lần hòa New Zealand, có thua cũng chỉ thua sát. Bị những đối thủ ấy đánh cho tơi tả, dư luận nổi sóng.

Trước trận Tajikistan, huấn luyện viên trưởng Thiệu Giai Nhất nói công khai rằng đội sẽ thống nhất hơn về tinh thần và về kỹ chiến thuật, hy vọng trả cổ động viên một kết quả vừa ý. Trên sân, trạng thái của đội tuyển không khá hơn chút nào. Không thấy cái đói muốn thắng. Ngược lại, họ co ro trước đối thủ xếp dưới mình. Kết quả, sau 28 năm đội tuyển lại bị Tajikistan ghi bàn. Đội trưởng Vi Thế Hào mất kiểm soát, dùng khuỷu tay đánh đối phương và bị truất quyền thi đấu. Thua trận, lại thua cả người.

Nói Thiệu Giai Nhất thất hứa không sát bằng nói ông đã mất quyền cầm đội tuyển mới này. Điển hình là khi Palestine sỉ nhục năm bàn, thế trận vỡ, ông với tư cách huấn luyện viên trưởng không còn nước nào. Cảnh ấy khiến người ta nhớ năm 2013, đội tuyển chịu nỗi nhục 1-5 ở Hợp Phì, huấn luyện viên trưởng Camacho đứng đó mặt ngẩn ra. Năm ấy cũng là một giải mời, đội trẻ Thái Lan đá đội tuyển tan tác. Sau trận, Liên đoàn Bóng đá Trung Quốc sa thải Camacho. Vị cựu huấn luyện viên đội tuyển Tây Ban Nha ấy vì không kéo nổi đội tuyển mà buồn bã treo ấn ra đi. Danh túc Phạm Chí Nghị để lại một câu: có cầu thủ chẳng cần mặt mũi nữa, thua Thái Lan, rồi thua Việt Nam, cuối cùng thua Myanmar, chẳng còn đội nào để thua.

Nói thẳng, qua bốn trận này Thiệu Giai Nhất chưa cho thấy tay nghề cầm quân đủ sức thuyết phục. Nhưng đó không phải gốc của việc đội tuyển chơi lệch nhịp nặng đến vậy. Cái đáng lo hơn là cái ổ bệnh: đội tuyển có thói tuột xích đúng ở giải mời và giao hữu. So với vụ thê thảm 13 năm trước, ba trận thua liền lần này chiếu vấn đề rõ hơn. Đội tuyển thiếu không chỉ kỹ chiến thuật. Họ thiếu chí khí.

Sau trận Trung Quốc gặp Tajikistan, Thiệu Giai Nhất hiếm hoi xin lỗi cổ động viên, rồi lại biện: kết quả chưa như ý, nhưng diễn biến trận chấp nhận được, “muốn lên thì cần thời gian và cần được thử sai”. Lời mơ hồ, thậm chí cho xong như vậy, đương nhiên không làm ai vừa lòng. Thử sai là thứ đội nào cũng phải có. Mấy trận này của đội tuyển chẳng dính gì đến thử sai. Trên sân, nhiều cầu thủ chuyền nhận cũng hờ hững, sai liên tục. Đó là thái độ đá cho qua. Thật ra, sau trận thua Palestine 0-5, Thiệu Giai Nhất đã từng nói: có lẽ lúc này suy nghĩ mọi người chưa thống nhất, có cầu thủ vẫn đang nghĩ đến giải quốc nội và AFC Champions League. Chỉ trích cầu thủ thẳng đến mức ấy, tức là việc đã rất nặng.

Gặp Tajikistan, cách ông chọn là rút nhiều người khỏi đội hình xuất phát. Ông không gỡ được cái lõi: cả đội không ai vào trạng thái. Khi cầu thủ chỉ nghĩ đến giải nhà và cúp châu Á, làm sao đánh thức người đang giả vờ ngủ trên sân? Đừng quên, mấy năm trước đã có cầu thủ lấy chấn thương để né lời gọi đội tuyển, quay sang giải quốc nội lại rất sung. Từ “giả chấn thương” thành ra một từ mới của bóng đá Trung Quốc.

Chểnh mảng ở giao hữu hay trận thương mại cũng là chuyện thường ở bóng đá thế giới. Đội mạnh bậc nhất cũng không thoát lệ. Cầu thủ La Liga, trong đó có người của Barcelona, từng than các chuyến du đấu thương mại quá mệt. Trong cảnh ấy, có mặt mà không ra sức là chuyện hay gặp. Vừa giữ lợi ích hợp pháp của cầu thủ, vừa xếp giao hữu cho có khoa học, là một bài toán của cả thế giới.

Nhưng số trận giao hữu đội tuyển được xếp trong năm không phải quá nhiều. Nó quá ít, còn lâu mới đến mức bào mòn cầu thủ. Huống hồ đội tuyển đang chuẩn bị Asian Cup tháng 1 năm sau. Đá thêm giao hữu có chất để tập trận đồ, xem từng vị trí, tìm đối thủ tập mô phỏng được đối thủ giải lớn, là việc cần và việc quan trọng, nhìn là thấy. Vài tháng trước, đội tuyển khéo từ chối lời mời Cúp Đông Nam Á, nói muốn dồn vào Giải mời bóng đá quốc tế Trùng Khánh. Một lý do lớn: phong cách đối thủ giao hữu sát với đối thủ Asian Cup. Bốn trận ấy, đội tuyển dựa vào đâu để hờ hững?

Chọn người vừa có thực lực vừa chịu ra sân vì nước để dựng đội tuyển là bài toán không bao giờ cũ. Lâu nay đội tuyển chưa giải được. Một số người ra sân bụng dạ để chỗ khác, thiếu ý chí quyết đấu. Đó là then chốt của những trận thua kiểu “đi vào lịch sử”. Gốc thì nằm ở chỗ không ít cầu thủ chỉ nhìn lợi trước mắt: ham cái mác tuyển thủ, lại sợ đau, sợ ảnh hưởng trận của câu lạc bộ. Cùng một bệnh với chuyện ngôi sao hy vọng thà núp trong nước lĩnh lương cao, không chịu ra nước ngoài tôi luyện. Hai mặt của một gốc. Truy cho đến nguồn, khí bóng đá chạy theo lợi vẫn phủ kín làng bóng. Đó là sự thật không cần cãi.

Thiệu Giai Nhất phải chịu trách nhiệm về cách dựng đội và về tập kỹ chiến thuật. Ông không thể chịu trách nhiệm thay cả cái hệ sinh thái bóng đá Trung Quốc. Muốn gỡ, chỉ có đi đúng đường cải cách: xóa cảnh năng lực thấp mà lương cao, xóa bóng đá nể nang tình riêng, phá cho gãy cái khung thực dụng. Trên nền đó phải đổi thể chế và cơ chế dựng đội tuyển, dựng niềm tin ra sân vì nước là việc của từng người, để kẻ thực sự có tài, có máu lửa gánh việc lớn. Khi ấy bộ mặt đội tuyển mới có cơ đổi.

(Tác giả là nhà báo kỳ cựu.)